ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH YÊN BÁI Số: 28/2015/QĐ-UBND CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc Yên Bái, ngày 31 tháng 12 năm 2015 QUYẾT ĐỊNH Phê duyệt Đề án về công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình tại 72 xã đặc biệt khó khăn của tỉnh Yên Bái giai đoạn 2016 - 2020 ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH YÊN BÁI

Phê duyệt kèm theo Quyết định này Đề án về công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình tại 72 xã đặc biệt khó khăn của tỉnh Yên Bái giai đoạn 2016 - 2020.
Đ iều 2. Giao Sở Y tế chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành liên quan, Ủy ban nhân dân các huyện, thị xã, thành phố xây dựng kế hoạch cụ thể để tổ chức triển khai hàng năm và định kỳ báo cáo kết quả thực hiện với Ủy ban nhân dân tỉnh theo quy định.

Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 10 ngày, kể từ ngày ký.

Chánh Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh; Giám đốc Sở Y tế; thủ trưởng các sở, ban, ngành, các cơ quan, đơn vị có liên quan; Chủ tịch Ủy ban nhân dân các huyện, thị xã, thành phố chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.
TM. UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH
CHỦ TỊCH
Phạm Thị Thanh Trà
ĐỀ ÁN
VỀ CÔNG TÁC DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH TẠI 72 XÃ ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN CỦA TỈNH YÊN BÁIGIAI ĐOẠN 2016 2020
(Phê duyệt kèm theo Quyết định số 28/2015/QĐ-UBND ngày 31/12/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái)
I. SỰ CẦN THIẾT VÀ CĂN CỨ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN
1. Sự cần thiết phải xây dựng đề án
Trong những năm qua, công tác dân số - kế hoạch hoá gia đình của tỉnh Yên Bái đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên đã được khống chế, duy trì ở mức 1,2%; từ một tỉnh có mức sinh cao so với cả nước, năm 2012 tỉnh đã đạt mức sinh thay thế, tổng tỷ suất sinh (số con bình quân của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ) là 2,08; các vấn đề về chất lượng dân số đã bước đầu được đề cập và triển khai thực hiện. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, hiện nay Yên Bái là tỉnh có quy mô dân số trung bình so với cả nước, song mức sinh không ổn định, nhạy cảm, dễ bị tác động tăng sinh trở lại nếu không có biện pháp quản lý, có chính sách dân số hợp lý và bền vững, chất lượng dân số còn thấp so với cả nước. Cụ thể:
Mức sinh còn chênh lệch khá lớn giữa các vùng, những địa bàn vùng cao, vùng khó khăn tỷ suất sinh thô còn trên 25%o (huyện Mù Cang Chải khoảng 25%o, huyện Trạm Tấu khoảng 27%o), tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên cao.
Tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng giống nòi nhưng hiện nay vẫn tồn tại và diễn ra khá phổ biến tại vùng cao, vùng đồng bào thiểu số.
Mặt khác, qua 3 năm (2013-2015) thực hiện Nghị quyết 29/2012/HĐND ngày 12/12/2012 của Hội đồng nhân dân tỉnh về một số chính sách hỗ trợ công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình tỉnh Yên Bái giai đoạn 2013-2016 cho thấy, các chính sách hỗ trợ của tỉnh là yếu tố quan trọng giúp khắc phục những khó khăn có tính chất đặc thù và trở thành động lực trong việc thúc đẩy phong trào thực hiện chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình của tỉnh. Tuy nhiên để phù hợp với định hướng công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình trong giai đoạn tiếp theo, cần có sự thay đổi và bổ sung một số các chính sách đã được quy định tại Nghị quyết 29/2012/HĐND tại vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn nhằm thực hiện giảm sinh nhanh và bền vững; giảm thiểu tình trạng tảo hôn góp phần ổn định quy mô dân số và nâng cao cao chất lượng dân số của vùng đặc biệt khó khăn nói riêng và của toàn tỉnh nói chung.
2. Cơ sở xây dựng đề án
Nghị quyết số 47/NQ-TW ngày 22/3/2005 của Bộ chính trị (Khóa IX) về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chính sách DS-KHHGĐ.
Pháp lệnh Dân số số 06/2003/PL-UBTVQH11 ngày 09/01/2003; Pháp lệnh số 08/2008/UBTVQH12 ngày 27/12/2008 sửa đổi điều 10 của Pháp lệnh Dân số.
Nghị định số 104/2003/NĐ-CP ngày 16/9/2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh Dân số.
Quyết định số 2013/QĐ-TTg ngày 14/11/2011 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược dân số và sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020.
Quyết định 1557/QĐ-TTg ngày 10/9/2015 của Thủ tướng chính phủ về việc Phê duyệt một số chỉ tiêu thực hiện các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ đối với đồng bào dân tộc thiểu số gắn với mục tiêu phát triển bền vững sau năm 2015.
Quyết định số 447/QĐ-UBDT ngày 19/9/2013 của Ủy ban Dân tộc về công nhận thôn đặc biệt khó khăn, xã khu vực I, II, III thuộc vùng dân tộc và miền núi giai đoạn 2012 - 2015.
Kết luận số 796-TB/TU ngày 6/10/2014của Tỉnh ủy Yên Bái về việc giao Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam tỉnh Yên Bái chủ trì, phối hợp với các tổ chức chính trị xã hội, các ngành hữu quan tập trung tuyên truyền, vận động nhân dân, đồng bào các dân tộc thiểu số khắc phục tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, sinh con thứ ba ở vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Yên Bái lần thứ XVIII.
Nghị quyết số 25/2015/NQ-HĐND ngày 15/12/2015 của Hội đồng nhân dân tỉnh Yên Bái phê duyệt Đề án về công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình tại 72 xã đặc biệt khó khăn của tỉnh Yên Bái giai đoạn 2016 - 2020.
3. Phạm vi và đối tượng áp dụng
a) Phạm vi áp dụng
Tại địa bàn 72 xã đặc biệt khó khăn của tỉnh (theo Quyết định số 447/QĐ-UBDT ngày 19/9/2013 của Ủy ban Dân tộc về công nhận thôn đặc biệt khó khăn, xã khu vực I, II, III thuộc vùng dân tộc và miền núi giai đoạn 2012 - 2015).
b) Đối tượng hưởng lợi
Người dân địa bàn 72 xã vùng đặc biệt khó khăn; người thực hiện và người vận động biện pháp tránh thai lâm sàng thường trú trên địa bàn; cán bộ dân số thuộc 72 xã đặc biệt khó khăn trên địa bàn tỉnh.
II. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH TẠI 72 XÃ ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN
1. Đặc điểm chung
Dân số trung bình: 276.044 người.
Tổng số phụ nữ 15 - 49 tuổi: 78.360 người, trong đó phụ nữ 15 - 49 tuổi có chồng là 54.744 người.
Tỷ suất sinh thô: 20,5%o.
Mức giảm sinh hàng năm: 0,3%o.
Tỷ lệ tăng tự nhiên dân số: 1,4%.
Tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên: 17%.
Tổng số nữ có chồng thực hiện các biện pháp tránh thai hiện đại: 31.751 người (58%).
2. Kết quả công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình
Trong những năm qua công tác tuyên truyền, giáo dục được mở rộng và đẩy mạnh. Đặc biệt là việc tổ chức chiến dịch truyền thông lồng ghép với dịch vụ kế hoạch hóa gia đình được duy trì 02 đợt/năm tại các xã đặc biệt khó khăn, đã có tác động mạnh đến nhận thức của nhân dân và góp phần quan trọng trong việc tăng số người thực hiện kế hoạch hóa gia đình tại các địa bàn khó khăn của tỉnh.
Hệ thống cung cấp dịch vụ kế hoạch hóa gia đình được củng cố và phát triển tập trung ở tuyến cơ sở, 100% số xã vùng đặc biệt khó khăn có đủ điều kiện làm dịch vụ kế hoạch hóa gia đình. Tỷ lệ sinh con thứ ba năm 2011 là 22% đến tháng năm 2015 giảm xuống 17 %, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ từ 3,3 con năm 2011 giảm xuống 2,8 con năm 2015.
Từ năm 2011, từ nguồn kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia dân số - kế hoạch hóa gia đình, tỉnh Yên Bái đã được triển khai thí điểm mô hình can thiệp làm giảm tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại 15 xã vùng cao của 04 huyện Trạm Tấu, Mù Cang Chải, Văn Chấn, Văn Yên. Kết quả, số cặp tảo hôn giảm từ 31,1% năm 2011 xuống 11,7% năm 2014, số cặp hôn nhân cận huyết thống giảm từ 05 cặp xuống còn 02 cặp, tỷ lệ cặp vợ chồng có đăng ký kết hôn tăng từ 51,4% lên 87% năm 2014, khắc phục tình trạng học sinh bỏ học lấy vợ, lấy chồng và các hệ lụy khác.Một số chính sách của tỉnh (theo Nghị quyết số 29/2012/HĐND) đã tỏ ra khá hiệu quả đối với vùng cao vùng đặc biệt khó khăn, cụ thể là:
Hoạt động truyền thông lồng ghép cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản cho 85 xã đặc biệt khó khăn (định mức 01 triệu đồng/xã/năm), chính sách bồi dưỡng người triệt sản được (200.000đồng/người), bồi dưỡng người đặt dụng cụ tử cung (50.000đồng/người) khuyến khích đối tượng chấp nhận thực hiện kế hoạch hóa gia đình (triệt sản 80 người/năm, đặt vòng trên 4.000 người/năm). Đặc biệt, huyện Trạm Tấu đã bổ sung kinh phí của địa phương để bồi dưỡng người thực hiện triệt sản là 1.000.000 đồng/người.
Về chính sách khuyến khích, khen thưởng: Trong hai năm 2013 - 2014, Ủy ban nhân dân tỉnh đã thưởng 10 lượt xã vùng cao, đặc biệt khó khăn có thành tích 01 năm giảm nhanh số người sinh con thứ ba trở lên so với năm trước. Ngoài ra, có 03 huyện (Văn Yên, Trạm Tấu, Mù Cang Chải) đã ban hành nghị quyết khen thưởng 71 lượt tổ, thôn, bản có thành tích không có người sinh con thứ 3 trở lên. Chính sách khuyến khích, khen thưởng đã góp phần đưa mô hình quy mô gia đình có hai con đi vào cuộc sống, hạn chế việc sinh con thứ ba trở lên.
Hệ thống cơ quan dân số từ tỉnh đến cơ sở đã được được kiện toàn tương đối hoàn chỉnh ở cấp tỉnh, huyện (tháng 6/2015 đã thực hiện chuyển Trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình về Ủy ban nhân dân cấp huyện quản lý); 72/72 xã có cán bộ chuyên trách dân số - kế hoạch hóa gia đình (50 xã đặc biệt khó khăn đã được giao biên chế). Tổng số cộng tác viên thôn, bản là 763 người (372 nam, 391 nữ), cộng tác viên dân số được hưởng thù lao 150.000 đồng/người/tháng (kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia 100.000 đồng/người/tháng, ngân sách tỉnh 50.000 đồng/người/tháng); phần lớn đã lồng ghép nhiệm vụ y tế thôn bản với cộng tác viên dân số.
3. Những hạn chế, yếu kém
Tỷ suất sinh thô và tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên tại vùng đặc biệt khó khăn còn cao, mức độ giảm hàng năm chậm so với toàn tỉnh: Tỷ suất sinh thô năm 2014 là 20,5%o (toàn tỉnh 18,6%o), tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên 17% (toàn tỉnh dưới 9,7%), riêng hai huyện Trạm Tấu và Mù Cang Chải tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên luôn ở mức trên 20% và chiếm gần 40% số trẻ là con thứ ba trở lên trong toàn tỉnh. Mức sinh hàng năm giảm chậm, chưa bền vững (số xã được ghi nhận không sinh con thứ ba trở lên, giảm 50% số người sinh con thứ ba trở lên so với năm trước từ năm 2013 đến 2015 bình quân đạt thấp 6/72 xã/năm).
Tỷ lệ các cặp vợ chồng thực hiện các biện pháp tránh thai đạt 58% thấp hơn nhiều so với tỷ lệ chung của cả tỉnh (75%), trong đó biện pháp triệt sản có hiệu quả cao, lâu dài đạt rất thấp trung bình 80 người/năm, riêng hai huyện Trạm Tấu 4 người/năm, Mù Cang Chải 3 người/năm.
Tỷ lệ tảo hôn tại vùng cao, vùng dân tộc thiểu số còn ở mức cao đặc biệt là đối với đồng bào H'Mông (huyện Trạm Tấu 39%, Mù Cang Chải 27,9%), tình trạng hôn nhân cận huyết thống còn rải rác ở các xã vùng cao (tại huyện Mù Cang và Trạm Tấu năm 2011 có 10 cặp, năm 2014 có 04 cặp).
Tỷ lệ đẻ tại nhà ở các xã vùng cao, đặc biệt khó khăn khoảng 50%, riêng các xã của hai huyện Trạm Tấu, Mù Cang Chải trên 70%.
4.Nguyên nhân
Một số cấp ủy đảng, chính quyền địa phương chưa thường xuyên quan tâm đến công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình. Chưa huy động được sự tham gia phối hợp thường xuyên, chặt chẽ của các ban, ngành đoàn thể trong công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình.Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện chương trình dân số - kế hoạch hóa gia đình chưa được thường xuyên.
Bộ máy tổ chức làm công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình thường xuyên bị thay đổi, cán bộ chuyên trách dân số xã đảm nhiệm nhiệm vụ khá nặng nề trong khi thù lao ít ỏi, vì vậy không yên tâm, nhiệt tình thực hiện nhiệm vụ. Đội ngũ cộng tác viên ở một số địa bàn chưa nhiệt tình, hoạt động kém hiệu quả.
Công tác quản lý dân số - kế hoạch hóa gia đình tại địa bàn một số nơi chưa đáp ứng được yêu cầu, còn yếu trong việc tham mưu cho cấp ủy, chính quyền triển khai các hoạt động; công tác thu thập các thông tin về dân số - kế hoạch hóa gia đình còn thiếu kịp thời, chưa chính xác…
Công tác thông tin, giáo dục, tuyên truyền còn hạn chế, các hoạt động tuyên truyền chưa có sự đổi mới, chưa thu hút được các nhóm đối tượng như: Nam giới, vị thành niên, vùng đồng bào công giáo, đồng bào dân tộc... tham gia; trang thiết bị truyền thông để hỗ trợ cho tuyên truyền trực quan tại vùng cao, được đầu tư từ năm 2006 hiện nay không còn sử dụng được.
Nguồn kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia dân số - kế hoạch hóa gia đình bị cắt giảm ảnh hưởng đến việc tổ chức thực hiện các mục tiêu chương trình đặc biệt là các hoạt động tuyên truyền, vận động. Mô hình can thiệp làm giảm tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống mới chỉ được triển khai thí điểm trong phạm vi hẹp (15/72 xã), thời gian ngắn nên hiệu quả còn hạn chế và chưa có sức lan tỏa trong cộng đồng.
Phong tục tập quán lạc hậu, trình độ dân trí của người dân còn thấp, chậm chuyển đổi, muốn có đông con; muốn có con trai để nối dõi tông đường... còn rất nặng nề, đặc biệt là tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, đẻ tại nhà vẫn tồn tại khá phổ biến tại các xã vùng cao, vùng đồng bào thiểu số (trọng điểm là ở hai huyện Trạm Tấu, Mù Cang Chải).Người dân còn tư tưởng ỷ lại, các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ chưa tự nguyên tự giác tham gia kế hoạch hóa gia đình.
Tình trạng kết hôn sớm, kết hôn chưa đủ tuổi còn diễn ra phổ biến là nguyên nhân trực tiếp làm cho mức sinh tăng. Bình quân mỗi năm có gần 3.600 phụ nữ bước vào độ tuổi sinh đẻ thì chỉ có 1.200 phụ nữ bước ra khỏi tuổi sinh đẻ, với tỷ lệ là 3 vào 1 ra.
Điều kiện tiếp cận với các biện pháp tránh thai lâm sàng còn khó khăn, địa hình phức tạp, đường giao thông liên thôn liên xã không thuận tiện, khu dân cư không tập trung, các hộ gia đình sinh sống rải rác, có những nơi khoảng cách từ thôn bản đến trạm y tế xã cách xa 10 - 30 km. Gây khó khăn trong việc tư vấn vận động, đưa đón hướng dẫn cung cấp các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình.
III. PHƯƠNG HƯỚNG, NHIỆM VỤ GIAI ĐOẠN 2016 - 2020
1.